Irzykowskiego 1A, Warszawa | 501-866-910 | yawara@judo.pl

Judo na Świecie

89 Waki-gatame podczas europejskiego pokazu samoobrony opartego na judo.

3 wrześniu 1889 roku Jigoro Kano wyjeżdża na wielkie tournee po Europie, na polecenie ministra Dworu Cesarskiego. Na jego oficjalnym pożegnaniu przez uczniów Kodokan w restauracji Ryo goku było ponoć 500 osób. Podczas podróży do Europy na Oceanie Indyjskim, 29-letni Jigoro dał pokaz Judo dla pasażerów, na pokładzie statku.  Widzowie byli zaskoczeni i zachwyceni łatwością, z jaką mały człowiek może rzucić większego. W Europie Kano  przebywa do stycznia 1891 r. Cel wyjazdu - oczywiście propagowanie judo. Kano był również ciekaw czy wschodnia metodyka nauczania może być akceptowana przez świat, zafascynowany był Europą i jej formami aktywności fizycznej. Jigoro Kano odwiedza Anglię, Francję, Niemcy, Austrię. Pokazy uzupełnia teoretycznymi wykładami. W 1890 roku, został poproszony przez władze Marynarki Brytyjskiej o przeprowadzenie pokazu. Widzowie byli pod wrażeniem i z entuzjazmem zostali pierwszymi ambasadorami Judo w Europie. Wizyta Kano w Europie miała istotny wpływ na rozwój tej dyscypliny sportu na naszym kontynencie.
Wraz z ugruntowaniem metod treningowych judo, Jigoro Kano utwierdzał się w przekonaniu, iż walory wychowawcze i sportowe jego judo warte są rozpowszechnienia na całym świecie. Dlatego już od pierwszych lat XX w. twórca Kodokan wysyłał swoich uczniów, aby nauczali Judo daleko poza granicami kraju. Z racji istniejących, dobrych w tym okresie stosunków dyplomatycznych i handlowych z USA oraz względne łatwym kontaktem, pierwsze kroki poczyniono w kierunku kontynentu północno amerykańskiego.
Co prawda pierwszy pokaz judo poza granicami Japonii przeprowadził już w 1896 roku Takejiro Yuasa (wtedy 3 dan Kodokan Judo),  późniejsz komandor japońskiej marynarki wojennej w czasie swego pobytu w Melbourne (Australia). W tamtejszym Sporting Club, demonstrował judo, które zrobiło ogromne wrażenie na licznie przybyłych widzach. 

90 Jigoro Kano podczas ceremoniału otwarcia Igrzysk Olimpijskich w 1912 r.

Jednak już w 1903 roku, jeden z najlepszych uczniów i przyjaciel Jigoro, Yoshiaki Yamashita wyruszył do USA.
Prowadził treningi na Harvard University w Bostonie oraz w Amerykańskiej Akademii Marynarki Wojennej (U.S. Naval Academy) do roku 1906. We wrześniu 1903 roku dał pokaz Judo na ponad 2000 osób, oglądał ten pokaz prezydent USA Theodore D. Roosevelt, który podczas kolejnego pobytu Yamashita w USA w roku 1924, brał udział w lekcji judo przeznaczonej wyłącznie dla niego.
Następnie pod koniec 1904 roku pojawili się w USA kolejni wysłannicy Kodokan Judo. Byli to Tsunejiro Tomita, Soishiro Satake oraz Mitsuyo Maeda. Tych dwóch ostatnich tworzyli drugą generację zawodników Kodokan Judo po mistrzach tej miary jak Saigo, Yokoyama, Yamashita i Tomita.
Na początku 1905 roku Tomita i Maeda dali kilka pokazów judo (m.in. w Akademi Wojskowej w West Point, Columbia Uniwersity). Od roku 1906, Tsunejiro Tomita, przez 7 lat, uczył Judo na Columbia University w Nowym Jorku. Shozo Kuwashima w 1919 roku otworzył klub Judo w Chicago. Tak więc Amerykanie mieli wspaniałych pierwszych nauczycieli Kodokan Judo. W Kanadzie judo rozwinęło się wyraźnie później, jego początki datuje się na 1919 rok  (Toronto i Vancouver), jednak rozwój tego sportu przypada na pierwsze lata po II wojnie światowej, kiedy to francuski system Mikonosuke Kawaishi został przyjęty przez nowo powstałą federację narodową (1949 r.)
161 Mitsuyo Maeda około 1910 rokuMitsuyo Maeda w 1907 roku wyjechał z USA na Kubę i do Wielkiej Brytanii. W 1908 roku odwiedził na dwa miesiące Belgię następnie powrócił do Wielkiej Brytani i w połowie roku odwiedził półwysep Iberyjski (gdzie otrzymał pseudonik Conde Koma używany przez niego do końca życia). Przez Paryż dotarł na Kubę pod koniec 1908 roku, gdzie przebywał z krótkimi przerwami (m.in. wypad do Meksyku) do 1913 roku. Na Kubie występował wspólnie z Soishiro Satake, Akitaro Ono i Tokugoro Ito. Wszędzie tam promował Kodokan judo i walczył jako zawodowy zapaśnik. Stoczył wiele zawodowych walk oraz dawał wiele pokazów (niektóre źródła podają, że w całej karierze Maeda wygrał 2000 walk). W 1912 roku Kodokan Judo nadał mu 5 dan, nie obyło się przy tym bez kontrowersii, bowiem zarzucano Maeda sprzeniewierzenie się zasadom Kodokan poprzez występy za pieniądze. Następnie w 1913 roku wspólnie z Soishiro Satake odbył turnee po Ameryce Środkowej - Salwador, Kostaryka, Panama oraz po Ameryce Południowej - Ekwador, Peru, Chile. Argentyna. W Peru spotkał japońskiego jujutsoka - Laki, który szkolił tamtejsze wojsko. Laki oraz spotkani Okura w Chile i Shimitsu w Argentynie dołączają do zespołu Maeda, który przybył do Brazylii pod koniec 1914 roku. Maeda przyjął obywatelstwo brazylijskie i pomimo zagranicznych podróży związał się z tym krajem, walczył i występował w pokazach do 1925 roku. Od 1925 roku Maeda kontynuuje naukę judo w Brazylii (głównie wśród dzieci japońskich imigrantów), Kodokan doceniając to awansuje go na stopień 6 dan (1929 r.) i na stopień 7 dan (na dzień przed śmiercią - 27.11.1941). Tak więc Maeda był największym "wojownikiem" początków XX wiegu i niesłychanie barwną postacią. O wkładzie Maeda w rozwój judo świadcy fakt, że reprezentacja Japonii przygotowująca się do Igrzysk Olimpijskich w Seulu jedno ze zgrupowań odbyło w łaśnie w Brazylii.
Jego uczniowie z rodziny Gracie, która od 1917 roku roztoczyła w Brazylii opiekę nad Maedą  przekształcili judo/jujutsu Maedy  w brazylijskie jujutsu (kładące większy nacisk na techniki w ne waza). Założyli oni 1924 roku własną akademię sztuk walki w Belém, następnie przeniesioną do Rio de Janeiro. Historia brazylijskiego jujutsu jest więc podobna do sambo. Oba te style rozwinęły się dzięki nauczycielom Kodokan Judo, którzy stracili kontakt z Japonią. Na ich obecny kształt wpłynęły również uwarunkowania kulturowe Brazylii i Rosji. Przykładowo w brazylijskim jujutsu niekiedy trenuje się i walczy bez judogi co jest to naturalną kontynuacją stylu dostosowaną do klimatu Brazylii.
W Meksyku wprowadzał judo wspominany już Soishiro Satake, a w Argentynie Yoshio Ogata, który doprowadził w 1939 r. do utworzenia w Buenos Aires Narodowej Federacji Judo.

Francja, Niemcy i Wielka Brytania to kraje, w których judo, początkowo pojmowane jako jujutsu (judo i jujitsu nie były traktowane jako oddzielne dyscypliny), pojawiło się najwcześniej i mniej więcej w tym samym czasie – przełom XIX i XX wieku.  Niemcy były pierwszym krajem, w którym rozwój judo ujęto w ramy organizacyjne, powołując pierwszy w Europie krajowy związek judo, zorganizowali również pierwsze zawody sportowe. Natomiast w Wielkiej Brytanii powstał pierwszy amatorski ogólnodostępny klub judo.

91 Jigoro Kano na statku podczas podróży

Te trzy kraje przyczyniły się na gruncie europejskim do rozwoju judo, a także, później, wniosły wkład przy tworzeniu pierwszej kontynentalnej organizacji judo, European Union Judo (EUJ) i organizacji światowej International Judo Federation (IJF). Do dnia dzisiejszego judo sportowe w tych krajach stoi na bardzo wysokim poziomie.
Pierwszymi Japończykami, którzy przybywali do Wielkiej Brytanii we wrześniu 1899 roku byli Yukio Tani i Seki Uyenishi. Kilka lat później przyjechali Taro Miyake, Ono Agittaro i Higashi Katsukuma. Nauczali oni judo w różnych szkołach m.in. na Politechnice Londyńskiej, w Szkole Rezerwy Marynarki Wojennej i w szkole wojskowej w Aldershot. Jednak największe zasługi dla rozwoju i propagowania judo w Wielkiej Brytanii miał Gunji Koizumi, Na prośbę Jigoro, Koizumi i Yokio Tani wyruszyli do Anglii w 1905 roku, ale pierwszy amatorski klub Koizumi założył dopiero w 1918 roku w Londynie. Nazwał go Budokai, klub ten wielokrotnie wizytował sam Jigoro Kano. Łagodna Droga od 1906 r. nauczana była na Węgrzech przez Yoshisaburo Sasaki. 
Pierwszy sekcja w Paryżu powstała w 1905 roku. Jego założycielem był Guy de Montgailhard, który uczył się judo w Londynie. Pojawiające się w tym okresie sekcje zrzeszające miłośników jujutsu (judo) były klubami elitarnymi i skupiały małe grupy ludzi.
W roku 1924, z przybyciem Hikoichi Aida i Keishici Ishiguro, Kodokan judo pojawia się we Francji, gdzie Keishici Ishiguro udzielał lekcji m.in. prezydentom: Gastonowi Doumergue i Raymondowi Poincare. Szeroki rozwój judo we Francji przypada na przełom lat dwudziestych i trzydziestych, kiedy to do Francji przybywa Mikonosoke Kawaishi zwany „ojcem francuskiego judo”, który przystosował judo do mentalności Europejczyków. W 1936 roku opublikował opracowany przez siebie, adoptowany do warunków europejskich system szkolenia i klasyfikacji technik, obowiązujący przez wiele lat na zachodzie naszego kontynentu. System stworzony przez Kawaishi nie od razu został zaaprobowany przez ekspertów Kodokan Judo. Jednak Kawaishi pozostając wierny tradycji Kodokan Judo konsekwentnie rozwija francuskie judo jako dyscyplinę sportową, a jego system zostaje zaakceptowany przez Kodokan. Na koniec reprezentował on też Kodokan Judo nie tylko we Francji, ale również w Holandii. 

92 Olimpiada w Berlinie 1936 rok, Kano podczas dekoracji medalistów w skoku w dal (na pierwszym miejscu Jesse Owens)

W Niemczech japońskie sztuki walki wręcz (jujutsu, judo), także bardzo szybko zyskują sobie wielu zwolenników. Już w 1905 roku powstaje w Berlinie „Jiu jitsu Club”. Do Niemiec przybywają także Japończycy propagujący Kodokan Judo. W 1906 roku w szkole kadetów znajdującej się w okolicach Berlina nauczał judo jako samoobrony Japończyk Ono Agitaro. Wysłannikiem Kodokanu był Hanno Rhi, który następnie pojechał do Szwajcarii. Niemieccy działacze wspólnie z Anglikami z Budokai inicjują pierwsze międzynarodowe zawody judo, podczas których rywalizują ze sobą kluby z Wiesbaden i Frankfurtu z Londynem. Pierwsze spotkanie międzypaństwowe odbyło się już 15 listopada 1929 roku w Londynie. W Niemczech początek systematycznego szkolenia judo dali Kazuzo Kudo i Sumio Imai, a sam Jigoro Kano dwukrotnie odwiedził ten kraj, przeprowadzając treningi w latach 1928 i 1933. Od roku 1924 Youtarou Sugimura rozpoczął prowadzenie treningów we Włoszech. W 1933 roku we Frankfurcie nad Menem delegaci z Niemiec, Szwajcarii, Francji i Wielkiej Brytanii ustanowili Europejski Związek Judo. Inicjatorami tych poczynań byli Japończycy przebywający w tych krajach. W Niemczech – Rhi, Kitabake, w Anglii – Koizumi, Tani, a we Francji – Ishiguro, Kawaishi. Jednak działalność tego pierwszego międzynarodowego związku judo upadła, gdy Ishiguro powrócił do Japonii. W 1932 i 1933 roku Jigoro Kano sam przybywał do Europy, odwiedza Paryż, Wiedeń, Berlin, Monachium, Londyn, demonstrując technikę judo i wygłaszając odczyty dotyczące istoty i zasad judo. Po tych wizytach dopiero upowszechnia się nowa nazwa judo, wypierając nazwę jujutsu. W 1934 r. doszło do powstania, pierwszej skupiającej 11 państw, Europejskiej Unii Judo (założona była ona głównie przez japończyków popularyzujących judo w Europie i po paru latach działalności zakończyła swoją działalność po wyjeździe założycieli do swojej ojczyzny) 
Ekspansja Judo nie mogła ominąć także krajów Azji. W roku 1929 Kodokan odwiedził laureat Nagrody Nobla - Hindus Rabindranath Tagore. Zwrócił się do Jigoro Kano o wysłanie jego uczniów do Indii, aby nauczali Judo na Uniwersytecie w Bombaju. Spowodowało to wyjazd w 1929 r. do Indii Shinzo Takagaki, który w późniejszym okresie udzielał lekcji także w Nepalu i Afganistanie. W Afganistanie treningi prowadził także Tatsumuro Ishi, który następnie swoje dojo przeniósł do Iranu. W Singapurze Judo rozpowszechnione było przez Shigeru Iizuka. Swoje miejsce w tamtych latach Judo znalazło nawet na Czarnym Lądzie. W Egipcie uczył bowiem Keishichi Ishiguro, a w Etiopii - Noriyuki Kuzuhara. 

93 Tsuneo Tomita, syn legendarnego Tsunejiro, autor noweli Sugata Sanshiro

Odmienną historię miało wprowadzenie judo do Rosji. Pierwsza sekcja powstała tam w 1912 roku we Władywostoku. Założył ją Vasili Oshchepkov urodzony na japońskim wtedy Sachalinie, posiadacz 2 dan zdobytego w Kodokanie (pierwszy europejczyk, który zdobył czarny pas). Jednak judo w tej sekcji "odciętej od korzeni" zaczęło ewoluować trochę w innym kierunku, wpłynął na to również trochę inny strój ćwiczących jak również wprowadzenie nowych technik zapożyczonych od narodowych zapasów mieszkańców Syberi i Kaukazu, tak powstało Sambo (jego założyciel nie ukrywał japońskiego rodowodu walki, co przypłacił życiem, stracony jako japoński szpieg). Japońskim propagatorem Kodokan Judo w Rosji był prawdopodobnie Takeo Hirose, jeden z uczniów Jigoro Kano, cieszący się sławą nie tylko judoka, lecz również żeglarza. Takeo Hirose na początku naszego stulecia wykorzystał rejs do Rosji dla prezentacji judo przez obliczem cara. W ZSRR ponownie judo pojawiło się w 1930 roku za sprawą Takagaki Shinzo. Jednak większą popularność zyskało dopiero po roku 1960 r. Zawodnicy radzieccy (przekwalifikowani z sambo do w judo) po raz pierwszy wystartowali (z sukcesami) w Mistrzostwach Europy w 1962 roku. Jednak Federacja Judo ZSRR powstała dopiero w 1972 roku. Do 1972 roku judo było w federacji sambo.
Przez długi okres, od czasu powstania w 1882 roku aż do 1948 roku, jedyną organizacją odpowiedzialną za prawidłowy rozwój judo w Japonii i na świecie był Kodokan Judo. 
Po II wojnie światowej, w Japonii, podczas okupacji amerykańskiej wszystkie sztuki walki w tym i judo zostały zabronione. Jednak już 1948 roku odbyły się Mistrzostwa Japonii, a w następnym roku powstaje Ogólno Japońska Federacja Judo. Wcześniej, bo w 1948 roku, w Paryżu powstała Europejska Unia Judo (EUJ), która jest pierwszą organizacją kontynentalną na świecie. W 1950 roku judo wraca do japońskich szkół. Te prężne działania doprowadziły do wielkiego zainteresowania judo, które szybko odzyskało, a nawet przekroczyło przedwojenny poziom.   Popularność judo rosła lawinowo. Ostatecznym potwierdzeniem tego stanu było powstanie w grudniu 1951r. Międzynarodowej Federacji Judo (International Judo Federation - IJF), na której pierwszego prezydenta został wybrany syn Jigoro Kano - Risei Kano. IJF, założona przez związki narodowe 13 krajów, zrzesza ich obecnie 199, należących do pięciu unii kontynentalnych. Najliczniejsza jest Europejska Unia Judo, która zrzesza 50 federacji krajowych. (Afrykańska UJ - 49, Panamerykańska UJ - 41, Azjatycka UJ - 39, Oceanii UJ - 20)
Niebagatelne znaczenie w popularyzowaniu judo miał film fabularny z 1943 roku, doskonałego Akiro Kurosawy pt. Sugata Sanshiro (w Polsce "Saga o Judo") - nakręcony na podstawie noweli Tsuneo Tomity. Odegrał on analogiczną rolę jak „Wejście smoka” z B. Lee w popularyzacji karate prawie 30 lat później. Tsuneo Tomita był synem słynnego Tsunejiro Tomity, również praktykował judo dochodząc do 6 dan.