Studiowanie jujutsu

Techniki archaicznego jujutsu

 Zachęcony sloganem mówiącym, że mały człowiek jakim był, może pokonać większego od siebie rywala, w walce na równych zasadach. Postanowił doprowadzić swoje jujutsu do perfekcji. Jednakże dawni mistrzowie jujutsu musieli zajmować się inną działalnością i początkowo nie było łatwo znaleźć nauczyciela tej niemodnej już sztuki walki. Chociaż w owym czasie praktykowało jeszcze około 20 różnych szkół jujutsu. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności Kano w wieku 18 lat trafił do "nastawiacza kości" Teinosuke Yagi ze szkoły Tenshin Shinyo, który już niestety nie praktykował szkolenia uczniów. Dzięki kontaktom Yagi, Kano został przyjęty do szkoły Hachinosuke Fukuda, również mistrza Tenshin Shinyo-ryu.
Kano ćwiczył codziennie, jednocześnie czytał europejskie podręczniki dotyczące wychowania fizycznego, analizował też techniki sumo - tradycyjnych japońskich zapasów, a nawet uczył się boksu i gimnastyki. Poszukiwania te były bardzo trudne, bowiem nie istniał wtedy jeszcze japoński termin taiiku, który znaczy mniej więcej "wychowanie fizyczne". W Japonii ćwiczono nie tyle dla wzmocnienia ciała, co dla celów wojennych. Sposób podejścia Kano do nauki jujutsu charakteryzuje następujące zdarzenie: podczas ćwiczeń w dojo Fukudy, Kano niski i lekki, nigdy nie mógł pokonać w randori bardzo silnego fizycznie i dużo cięższego rywala o nazwisku Fukushima (tragarza na pobliskim targu ryb). Kano wspominał w swej biografii, że aby uzyskać zwycięstwo w walce z nim, studiował technikę sumo oraz książki europejskie mówiące o walkach wręcz. Znalazł tam sugestię, która pozwoliła mu na opracowanie rzutu kata-guruma. Po wypróbowanie tego nowego sposobu na swych przyjaciołach, spróbował go w walce z Fukushima i rzucił go. Była to dla niego wielka radość, która zrekompensowała wszelkie wcześniejsze upokorzenia, przykrości i niepowodzenia.
Jujutsu bojoweTrzeba przyznać, że już swej początkowej karierze poznał, mimo wszystko, dobrych nauczycieli różnych szkół jujutsu. Fukuda był bardzo szlachetną osobą i wzorem do naśladowania dla młodego Kano, który zresztą wiele się od niego nauczył. Fukuda był lepszy w praktycznych ćwiczeniach niż w kata. Nauczał techniki przez ćwiczenie, krótko wyjaśniał ruchy, nie przywiązywał wagi do form. Czasem jednak nie było zajęć, Fukuda bowiem chorował. Wtedy Kano najczęściej ćwiczył z Tsunejiro Tomita, swoim służącym, który również zapisał się do szkoły Fukudy. Jigoro wprowadzał w techniki jujutsu również swego starszego brata i siostrę. Zwykle demonstrował na Tsunejiro kilka technik na tatami rozłożonej w ogrodzie. Wzajemna sympatia pomiędzy Kano a Fukuda działała w obie strony i najlepszym tego dowodem był fakt, że po śmierci (miał wtedy 52 lata) w sierpniu 1879, Hachinosuke Fukuda pozostawił wszystkie pisemne instrukcje i dokumenty szkoły (pewnego rodzaju biblię szkoły Tenshin Shinio-ryu) Jigoro. 
Nastoletni Kano w agresywnej pozie - charakterystycznej dla jujutsuOkoło 1880 roku powoli zaczęło zmieniać się nastawienie władz do aktywności fizycznej. Nic więc dziwnego, że minister edukacji zalecił wszystkim nauczycielom, „aby naśladowali Europejczyków, którzy wykonują ruchy ramionami, chcąc cieszyć się dobrym zdrowiem”. Na Uniwersytecie Tokijskim w 1881 roku ponownie zaczęto ćwiczyć szermierkę mieczem - kenjitsu. Odbył się również pokaz i randori jujutsu Totsuka-ryu. Jigoro Kano jako jedyny student wziął udział w randori, chociaż nie istniały w owym czasie żadne przepisy jujutsu, a walczono do momentu poddania się jednego z walczących, z natury rzeczy walka musiała być brutalna. Mimo olbrzymiej przewagi ucznia starego mistrza Hikosuke Totsuka (wybitnego eksperta w jujutsu Yoshin-ryu), Kano nie poddał się, Po walce stary mistrz i jego uczeń pogratulowali Kano wspaniałej postawy. Totsuka ocenił: „Pomimo, że jest on (Kano) intelektualistą, jego energia jest znakomita. jujutsuka z którym walczył jest najsilniejszym z moich uczniów, ale Kano jest jujutsuka o wielkiej przyszłości”. Pokaz ten odbył się w wielkiej sali uniwersytetu mogącej pomieścić tysiąc osób. Dzięki pokazowi i poparciu władz (m.in. dr. Hiroyuki Kato – rektorowi uniwersytetu) powoli nastąpił renesans kenjitsu i jujutsu. Wydarzenie to umocniło Kano w postanowieniu doskonaleniu swojego jujutsu, który poświęcał tej walce coraz więcej czasu. .
Prawdopodobnie, 5 sierpnia 1879, J. Kano brał udział w pokazie kata i randori jujutsu w rezydencji przemysłowca i bankowca Sibusawa Eiichi, (ojca japońskiego kapitalizmu) który zorganizowano dla Generała Ulyssesa Granta - bohatera wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych. Był to pierwszy pokaz jujutsu (przeprowadzony przez mistrzów Tenshin Shinio-ryu: Fukuda Hachinosuke i Iso Masatomo) wykonany w obecności obcokrajowców..
Fukuda zmarł wkrótce po tej demonstracji, w wieku 52 lat. Na proźbę rodziny Fukuda Kano został sukcesorem szkoły Fukuda i został mistrzem jego dojo. Jednak zdawał sobie sprawę, że poszukiwań jeszcze nie zakończył. Miejsce nauczyciela Fukuda, zajął 64-letni Masatomo Iso (również ze szkoły Tenshin Shinio-ryu), prowadzący własne dojo w dzielnicy Kanda niedaleko mostu Otoma w Tokio. Starszy wiekiem, lecz nadal niewiarygodnie silny i zwinny. Masatomo był synem i następcą słynnego Matayemona Iso, Kano często wspominał, że u nikogo nie widział tak świetnego stylu i techniki, jak u mistrza Matayemona.
Dzięki zapałowi i wytrwałości w ćwiczeniach J. Kano robiąc olbrzymie postępy szybko został asystentem mistrza Iso. a w wieku 21 lat, zdobył licencję nauczyciela (kyoshi menkyo) Tenshin Shinio-ryu. Masatomo Iso zmarł w 1881r. i również jak jego poprzednik, pozostawił Jigoro zapiski swego dojo. 
Zapiski szkoły Tenshin-shinyo-ryu otrzymane od Hachinosuke FukudaJigoro studiował pozostawione przez niego rękopisy. Ponadto odwiedzał innych mistrzów jujutsu, chcąc pogłębić swą wiedzę. Wykupywał z księgarni rękopisy dotyczące jujutsu, aby studiować metody różnych szkół. Mniej więcej w tym czasie poznał Masao Yamamoto - nauczyciela jujutsu z Instytutu Sztuk Wojskowych przy szogunacie Tokugawa. Dzięki znajomości z Yamamoto poznał 47 letniego mistrza Tsunetoshi Iikubo ze szkoły Kito-ryu.
Szkoła ta kładła większy nacisk na realną walkę (randori) niż na układy formalne - kata. Techniki tam nauczane były bardziej skomplikowane i trudniejsze do wykonania. Były to głównie w większości nowe dla Kano techniki tachi-waza. Z tego powodu techniki rzutów szkoły  Kito wzbudziły zainteresowanie J. Kano, który na ich poznanie poświęcił dużo wysiłku. (Kano rozwinął wtedy teorię wychyleń - kuzushi)  Iikubo zachowywał się jak samuraj, miał pociągłą twarz, oczy jak szparki i ponad 180 cm wzrostu. Zaprzyjaźnił się później z Kano i miał nadzieję, że zostanie on jego następcą jako mistrz tej szkoły. Jednak już po upływie roku, Iikubo przyznał podczas rozmowy z Jigoro, iż więcej nie potrafi go nauczyć. Kano w owym czasie miał już tytuł „shihan” (mistrz) i był asystentem Iikubo. Później, umierając w 1888 roku Iikubo przekazał Kano spuściznę techniczną, chociaż większą jej część otrzymał od Iikubo w 1883 roku. Między innymi z powodu sentymentu żywionego wobec Iikubo, Kano umieścił jedno z kata szkoły Kito-ryu w stworzonym później przez siebie systemie Kodokan Judo, kata zwane Koshiki no Kata (formy antyczne). Podobnie techniki Tenshin Shinio-ryu można odnaleść w Kime no kata (formy "podejmowania decyzji", zwane wcześniej również Shinken shobu no kata - formy walki - zawiera podstawy  obrony z wykorzystaniem m.in. atemi waza. Zostały włączone do Kodokan Kata około 1888 roku).
W 1882 roku Kano skończył studia uniwersyteckie i został nauczycielem literatury i języka angielskiego na Wydziale Ekonomii Politycznej Kolegium szlacheckiego Gakushuin (prestiżowego Uniwersytetu dla elit japońskich). Co pozwoliło mu w przyszłości osiągnąć względną stabilizację finansową oraz otworzyło przed nim możliwości awansu społecznego.  W tych czasach Kano zdawał sobie już sprawę, że żadna ze szkół jujutsu nie stworzyła spójnego systemu. Wiedział, że jujutsu jest archaiczne również ze względu na swoją brutalność, która w wielu wypadkach uniemożliwiała racjonalny trening. Jujutsu nie miało dodatkowo nadbudowy filozoficznej tak potrzebnej w czasach przemian. Ze względu na znaczne różnice w stylu oraz treści nauczania obu szkół (Tenshin Shinio oraz Kito), Kano odkrywał nowe perspektywy dla jujutsu. Wspominał: "Dzięki treningom u mistrza Fukudy zrozumiałem, co jest moim powołaniem. Mistrz Iso ukazał mi prawdziwa naturę kata, a mistrz Iikubo nauczył mnie wielu rożnych technik i tego jak ważna jest synchronizacja."
Jigoro Kano w 1882 roku zakłada więc własną szkolę – nazywaną przez innych jujutsuka Kano-ryu (Jigoro Kano nigdy nie używał tej nazwy). Miał do tego prawo zgodnie z przywilejem wynikającym z dyplomu mistrza Kito-ryu.